Cây Chè vằng là một trong những cây dược liệu quen thuộc ở Việt Nam. Từ lâu, thân và lá Chè vằng đã được người dân thu hái, sử dụng làm nguyên liệu pha nước uống và trong các bài thuốc dân gian.
Ngày nay, thay vì phụ thuộc vào nguồn Chè vằng mọc tự nhiên, nhiều người bắt đầu trồng chủ động để có nguồn nguyên liệu ổn định. Vì vậy, nhu cầu tìm mua cây giống Chè vằng, đặc biệt là cây giống Chè vằng sẻ, ngày càng được quan tâm.
Nếu đang có ý định trồng Chè vằng, điều đầu tiên nên quan tâm không phải là trồng bao nhiêu cây mà là chọn đúng loại giống, cây giống khỏe và phù hợp với mục đích trồng.
Cây Chè vằng là cây gì?
Chè vằng thuộc chi Jasminum, họ Nhài (Oleaceae). Tên khoa học thường được sử dụng là Jasminum subtriplinerve Blume; trong cơ sở dữ liệu thực vật của Kew, tên này hiện được xem là đồng danh của Jasminum nervosum Lour.
Cây có dạng bụi hoặc dây leo nhỏ, cành khá mềm và có khả năng phát triển thành bụi khi được chăm sóc phù hợp. Lá mọc đối, hoa nhỏ màu trắng.
Trong sử dụng dân gian, phần thân và lá là những bộ phận thường được thu hái làm nguyên liệu.
Chè vằng có khả năng sinh trưởng ở nhiều khu vực có điều kiện khí hậu phù hợp tại Việt Nam. Tuy nhiên, chất lượng cây giống, đất trồng và cách chăm sóc vẫn ảnh hưởng đáng kể đến khả năng phát triển của vườn.
Chè vằng có mấy loại?
Trong thực tế sản xuất và sử dụng dân gian, Chè vằng thường được gọi theo một số dạng khác nhau, phổ biến nhất là Chè vằng sẻ và Chè vằng trâu.
Cách gọi và đặc điểm phân biệt có thể thay đổi tùy từng địa phương (tên thương mại), vì vậy không nên chỉ dựa vào tên gọi để xác định giống.
Chè vằng sẻ
Chè vằng sẻ là loại được nhiều người lựa chọn khi tìm nguyên liệu Chè vằng để sử dụng.
Cây thường có đặc điểm thân và cành nhỏ, lá tương đối nhỏ và nhiều cành. Khi được chăm sóc tốt, cây có thể phát triển thành bụi và cho nhiều sinh khối thân, lá.
Trong thực tế, người mua cây giống thường tìm cụm từ “cây giống Chè vằng sẻ” để phân biệt với những loại Chè vằng có đặc điểm hình thái lớn hơn.
Nếu mục đích trồng là xây dựng vùng nguyên liệu dược liệu, nên xác định rõ nguồn cây mẹ ngay từ đầu thay vì chỉ mua cây với tên gọi chung là “Chè vằng”.
Chè vằng trâu
Chè vằng trâu thường được dùng để chỉ dạng cây có kích thước thân, cành và lá lớn hơn so với Chè vằng sẻ.
Do cây còn nhỏ khi xuất vườn nên việc phân biệt hai dạng bằng mắt thường đôi khi không dễ. Đây cũng là lý do người mua cây giống Chè vằng nên hỏi rõ nguồn giống và đặc điểm cây mẹ trước khi mua số lượng lớn.
Nên chọn Chè vằng sẻ hay Chè vằng trâu?
Nếu mục đích là trồng làm dược liệu, Chè vằng sẻ thường được người sử dụng và người thu mua nguyên liệu quan tâm hơn.
Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào tên “Chè vằng sẻ” để đánh giá chất lượng. Nguồn cây mẹ, độ thuần của nguồn giống, sức khỏe cây và điều kiện canh tác cũng rất quan trọng.
Với người trồng diện tích lớn, cách an toàn nhất là lấy mẫu cây giống trước, trồng thử và theo dõi thực tế rồi mới nhân rộng.
Cách chọn cây giống Chè vằng
Một vườn Chè vằng phát triển đồng đều nên bắt đầu từ cây giống tốt.
Khi mua cây giống Chè vằng, nên kiểm tra những đặc điểm sau:
- Cây khỏe, sinh trưởng cân đối.
- Thân và cành không bị dập gãy.
- Lá xanh, không vàng úa bất thường.
- Không có dấu hiệu sâu bệnh rõ rệt.
- Bộ rễ phát triển tốt.
- Bầu cây chắc, không bị vỡ.
- Các cây trong cùng một lô tương đối đồng đều.
Nếu mua cây giống Chè vằng sẻ, nên hỏi rõ cây được lấy từ nguồn cây mẹ nào và cây giống được nhân từ phương pháp nào.
Đối với đơn hàng số lượng lớn, nên kiểm tra cây mẫu trước khi nhận toàn bộ lô giống.
Chè vằng nhân giống bằng cách nào?
Chè vằng có thể được nhân giống bằng hạt hoặc các phương pháp nhân giống vô tính tùy điều kiện sản xuất.
Đối với cây giống phục vụ trồng sản xuất, việc chủ động nguồn cây mẹ và nhân giống phù hợp giúp người trồng có được lô cây tương đối đồng đều.
Điều quan trọng không chỉ là phương pháp nhân giống mà còn là chất lượng cây mẹ và quy trình chăm sóc cây con trong vườn ươm.
Một cây giống khỏe, bộ rễ tốt và không bị sâu bệnh sẽ có khả năng thích nghi thuận lợi hơn sau khi đưa ra đất trồng.
Đất nào phù hợp để trồng Chè vằng?
Chè vằng không phải cây quá khó trồng nhưng đất cần có khả năng thoát nước.
Đất tơi xốp, có chất hữu cơ và không bị úng kéo dài sẽ thuận lợi cho bộ rễ phát triển.
Đối với khu đất thấp hoặc dễ đọng nước, nên chủ động rãnh thoát nước trước khi trồng.
Nếu đất quá khô hoặc nghèo dinh dưỡng, cần có phương án bổ sung hữu cơ và nước tưới phù hợp.
Cách trồng cây giống Chè vằng
Trước khi trồng cần phát quang cỏ dại và chuẩn bị đất.
Nếu trồng diện tích nhỏ, có thể đào hố riêng cho từng cây. Với diện tích lớn, có thể làm đất và bố trí hàng trước để thuận tiện chăm sóc và thu hái.
Các bước trồng cơ bản:
- Tưới ẩm bầu cây trước khi trồng.
- Đặt cây vào giữa hố hoặc vị trí đã chuẩn bị.
- Giữ cây thẳng rồi lấp đất xung quanh bầu.
- Nén nhẹ đất quanh gốc.
- Tưới nước ngay sau khi trồng.
- Theo dõi cây trong thời gian đầu và bổ sung nước khi cần thiết.
Khi trồng cây có bầu, cần hạn chế làm vỡ bầu để bảo vệ bộ rễ.
Khoảng cách trồng Chè vằng
Không có một khoảng cách duy nhất phù hợp cho mọi vườn Chè vằng.
Mật độ nên được xác định dựa trên mục đích trồng, điều kiện đất, khả năng chăm sóc và phương thức thu hái.
Nếu trồng quá dày, vườn có thể nhanh chóng bị bí, khó làm cỏ và khó chăm sóc. Nếu trồng quá thưa, diện tích đất lại không được tận dụng hiệu quả.
Với người lần đầu trồng Chè vằng, nên trồng thử một khu nhỏ để theo dõi tốc độ phát triển thực tế trước khi quyết định mật độ cho toàn bộ diện tích.
Chăm sóc cây Chè vằng sau khi trồng
Giai đoạn đầu cần chú ý nhất đến nước, cỏ dại và khả năng hồi phục của cây.
Khi đất khô, cần bổ sung nước để cây không bị thiếu ẩm. Khi cây đã bén rễ và phát triển ổn định, nhu cầu tưới có thể giảm tùy thời tiết và khả năng giữ ẩm của đất.
Cỏ dại quanh gốc cần được kiểm soát để hạn chế cạnh tranh nước và dinh dưỡng.
Trong quá trình cây phát triển, có thể bổ sung phân hữu cơ kết hợp với phân khoáng tùy tình trạng đất và nhu cầu của cây.
Không nên bón phân quá nhiều trong một lần, đặc biệt với cây mới trồng.
Cắt tỉa và tạo bụi Chè vằng
Chè vằng có khả năng phát triển nhiều cành. Nếu trồng làm nguyên liệu, người trồng có thể chủ động cắt tỉa để tạo bụi phù hợp với phương thức chăm sóc và thu hái.
Những cành quá dài, cành yếu hoặc bị sâu bệnh có thể được loại bỏ.
Việc cắt tỉa nên thực hiện khi cây đang sinh trưởng khỏe. Không nên cắt quá mạnh đối với cây mới trồng hoặc cây đang bị suy yếu.
Khi nào có thể thu hái Chè vằng?
Thời điểm thu hái phụ thuộc vào mục đích sử dụng, tuổi cây, điều kiện sinh trưởng và phương pháp canh tác.
Với vườn trồng làm nguyên liệu, nên ưu tiên cách thu hái giúp cây có khả năng phục hồi và tiếp tục phát triển.
Không nên khai thác quá mức trong một lần vì có thể khiến cây suy yếu, đặc biệt khi cây còn nhỏ hoặc điều kiện thời tiết không thuận lợi.
Sau khi thu hái, thân và lá cần được làm sạch, phơi hoặc sấy theo yêu cầu sử dụng và bảo quản phù hợp.
Nếu trồng để cung cấp nguyên liệu cho cơ sở sản xuất, nên thống nhất trước yêu cầu về chất lượng và cách sơ chế.
Cây giống Chè vằng sẻ có phù hợp trồng diện tích lớn không?
Chè vằng là cây có thể phát triển thành vùng nguyên liệu nếu điều kiện đất đai, khí hậu và chăm sóc phù hợp.
Tuy nhiên, với cây dược liệu trồng diện tích lớn, không nên chỉ quan tâm đến giá cây giống.
Cần tính cả:
- Nguồn giống.
- Độ đồng đều của cây.
- Mật độ trồng.
- Chi phí làm đất.
- Nước tưới.
- Nhân công chăm sóc.
- Phương án thu hái.
- Đầu ra của nguyên liệu sau thu hoạch.
Nếu chưa từng trồng Chè vằng, nên thử nghiệm trước một diện tích nhỏ. Sau khi đánh giá được khả năng sinh trưởng và phương thức thu hái phù hợp, có thể mở rộng diện tích.
Những lưu ý khi mua cây giống Chè vằng
Trên thị trường, người mua có thể gặp cây giống được gọi chung là Chè vằng nhưng không phải lúc nào cũng được mô tả rõ về nguồn cây mẹ.
Vì vậy, trước khi mua nên hỏi:
Cây giống là Chè vằng sẻ hay Chè vằng trâu?
Cây được nhân giống từ nguồn cây mẹ nào?
Cây hiện bao nhiêu tháng tuổi và kích thước cây ra sao?
Bầu cây có bộ rễ phát triển tốt không?
Với số lượng lớn, nên lấy mẫu kiểm tra trước khi đặt cả lô.
Đây là cách đơn giản để hạn chế tình trạng cây giống không đồng đều hoặc không đúng loại mà người trồng mong muốn.
Mua cây giống Chè vằng ở đâu?
Nếu đang tìm cây giống Chè vằng hoặc cây giống Chè vằng sẻ để trồng làm dược liệu, nên ưu tiên cây khỏe, đồng đều và có nguồn giống rõ ràng.
Cây giống Tam Đảo cung cấp nhiều loại cây giống dược liệu, cây giống lâm nghiệp, cây ăn quả và cây công trình.
Khách hàng cần số lượng lớn có thể liên hệ trước để trao đổi về loại cây, kích thước cây giống, số lượng và thời điểm nhận cây.
Kết luận
Cây Chè vằng là một loại cây dược liệu quen thuộc và có thể được trồng chủ động để tạo nguồn nguyên liệu.
Trong các dạng Chè vằng được gọi trong thực tế, Chè vằng sẻ là loại được nhiều người quan tâm khi tìm giống để trồng làm dược liệu. Tuy nhiên, chất lượng vườn không chỉ phụ thuộc vào tên gọi mà còn phụ thuộc vào nguồn cây mẹ, cây giống, đất trồng và quá trình chăm sóc.
Nếu có ý định trồng Chè vằng với diện tích lớn, nên bắt đầu bằng cây giống khỏe và một khu trồng thử nghiệm, từ đó đánh giá khả năng sinh trưởng và phương thức thu hái trước khi mở rộng.
